Onlayn ictimai-siyasi qəzet
3500 illik xəstəliyin SİRRİ AÇILDI: Əlyazmanın içindən dəhşətli virus çıxdı
Tarixi əlyazmaların hazırlanmasında istifadə olunan heyvan dərilərinin analizi qoyun çiçəyi virusunun 3500 illik tarixini izləməyə imkan verib.
Musavat.com xəbər verir ki, "Scitechdaily" nəşrinin məlumatına görə, Dublin Universitet Kollecinin rəhbərlik etdiyi genişmiqyaslı tədqiqatda genetiklər, tarixçilər, virusoloqlar, zülal kimyası mütəxəssisləri və bərpaçılar iştirak ediblər. Tədqiqatçılar məşhur York İncilinin perqamentindən virus DNT-sini ayıraraq xəstəliyin Tunc dövrü Avrasiyası və orta əsr Avropasındakı yayılma dinamikasını izləyiblər. Əldə edilən nəticələr qoyun çiçəyinin müasir baytarlıq qeydlərinin yaranmasından əsrlər əvvəl Avropadakı heyvan sürülərinə təsir göstərdiyinə dair ilk genetik sübutdur.
Qoyun çiçəyi sürətlə yayılan, xüsusilə cavan heyvanlar üçün xarakterik olan və yüksək tələfata səbəb ola bilən təhlükəli infeksiyadır. Perqament qoyun, keçi və ya iribuynuzlu mal-qaranın dərisindən hazırlandığı üçün emal prosesindən sonra belə, heyvanın DNT fraqmentləri və patogen izləri saxlanılıb. Bu da qorunub saxlanılan hər bir səhifənin hazırlandığı heyvan haqqında bioloji məlumat daşımasına şərait yaradır.
Tədqiqatın nəticələri "Science Advances" jurnalında dərc olunub. Alimlər 3500 ildən çox bir dövrü əhatə edən təkamül tarixini bərpa edərkən virus DNT-sini bir neçə mühüm orta əsr əlyazmasında, o cümlədən 1000 illik York İncilində və İngiltərənin ən qədim lüğətlərindən biri olan "Korpus Qlossarisi"ndə aşkar ediblər. Əlyazmalarda virus DNT-sinin tapılması kitabların istehsalında xəstə heyvanların dərilərindən də istifadə edildiyini göstərir.
Tədqiqatın aparıcı müəllifi Lui L’Ot bildirib: "Perqamentdə qədim qoyun çiçəyi DNT-sinin tapılması keçmişin xəstəlikləri haqqındakı təsəvvürləri dəyişdi. Bütün dünyadakı arxiv və kitabxanalar heyvan xəstəliklərinin genetik izlərini qoruyub saxlayır. Bu genomların öyrənilməsi patogenlərin necə təkamül etdiyini və keçmiş cəmiyyətlərə necə təsir göstərdiyini anlamağa kömək edir".
Ən sürpriz nəticələrdən biri virusun buzov və keçi dərilərindən hazırlanmış perqamentlərdə də tapılmasıdır. Bu fakt infeksiyanın növlərarası keçid hallarının olduğunu sübut edir. Orta əsrlərdə heyvandarlığın geyim, qida və ticarətdəki rolu nəzərə alındıqda, bu izlər həmin dövrün iqtisadi çətinlikləri barədə də təsəvvür yaradır.
Tədqiqatın rəhbəri doktor Kevin Q. Deyli vurğulayıb ki, perqament əlyazmaları əsrlər boyu yalnız mədəni tarixi deyil, həm də Orta əsrlərdə mal-qara arasında yayılmış xəstəliklər haqqında bioloji məlumatları günümüzə çatdırıb.
Musavat.com
ƏLAQƏLİ XƏBƏRLƏR
XƏBƏR LENTİ
14 Oktyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ