Onlayn ictimai-siyasi qəzet
500 illik yuxusundan qəfil oyandı: Alimlər günahkarı tapdı
Rusiyanın Kamçatka yarımadasında yerləşən Krasheninnikov vulkanı 500 ildən artıq davam edən sakitliyini pozaraq qəfil püskürüb. Alimlər vulkanın gözlənilməz şəkildə fəaliyyətə başlamasının arxasındakı geoloji prosesi araşdıraraq mümkün səbəbi müəyyənləşdiriblər.
Musavat.com xəbər verir ki, ScienceAlert-in məlumatına görə, XV əsrdən bəri fəaliyyətsiz olan nəhəng vulkanın püskürməsi alimlərin “gizli kritik vəziyyət” adlandırdığı xüsusi geoloji proseslə əlaqələndirilir.
Təxminən 160 vulkana ev sahibliyi edən Kamçatka dünyanın ən aktiv geoloji bölgələrindən biri hesab olunur. Yarımadada 29 aktiv vulkanın olduğu bildirilir.
Araşdırmalara görə, vulkanın oyanmasına səbəb olan əsas hadisə 30 iyul 2025-ci ildə baş verən 8,8 bal gücündə meqazəlzələ olub. Tarixi müşahidələrdə ən güclü yeraltı təkanlardan biri kimi qeydə alınan zəlzələnin təsiri Kamçatkanın dərinliklərindəki magma sisteminə təsir göstərib.
Zəlzələdən sonra vulkandan təxminən 6 kilometr yüksəklikdə kül sütunu qalxıb.
Böyük Britaniyanın Exeter Universitetindən vulkanoloq James Hickeyin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu zəlzələnin vulkanın fəaliyyətinə necə təsir etdiyini araşdırıb.
Məlum olub ki, Krasheninnikov zəlzələ baş verdiyi anda dərhal püskürməyib. Vulkan yalnız iki gün sonra aktivləşib.
Maqmanın yer qabığındakı şaquli çat boyunca yuxarı doğru hərəkət etdiyi müəyyən edilib. Peyk məlumatlarına əsasən, əsas zəlzələdən sonrakı dövrdə beş saat ərzində bölgədə 4 bal gücündə 12 ayrı təkan qeydə alınıb.
Alimlərin fikrincə, zəlzələ magma rezervuarında püskürmə üçün lazım olan kritik təzyiq həddinin yaranmasına səbəb olub.
Lakin vulkanın zəlzələdən yalnız iki gün sonra püskürməsi prosesin sadəcə mexaniki sarsıntıdan ibarət olmadığını göstərir.
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, təxminən 475 il davam edən sakitlik dövründə maqmanın daxilində həll olmuş qaz qabarcıqları tədricən toplanıb və genişlənib. Sistemdə daxili təzyiqin artması onsuz da həssas vəziyyətə gəlmiş magma rezervuarının sabitliyini pozub.
Nəticədə zəlzələnin yaratdığı mexaniki təsir və uzun müddət ərzində magma sistemində toplanan daxili təzyiq birləşərək püskürməni tətikləmiş ola bilər.
Mütəxəssislər vulkanın püskürmədən əvvəlki vəziyyətini “gizli kritik vəziyyət” adlandırırlar.
Bu termin sistemin püskürməyə demək olar ki, tam hazır vəziyyətə gəlməsinə baxmayaraq, səthdə bununla bağlı nəzərəçarpacaq və açıq siqnalların görünmədiyi vəziyyəti ifadə edir.
Alimlərin fikrincə, bu cür proseslərin öyrənilməsi uzun müddət sakit qalan vulkanların hansı şəraitdə qəfil aktivləşə biləcəyini daha yaxşı anlamağa və gələcək püskürmələrin proqnozlaşdırılmasına kömək edə bilər.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
07 Sentyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ