Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Budanovdan Priqojinlə bağlı sensasion etiraf: Putinin yaxın adamı Ukrayna kəşfiyyatının rəhbəri ilə müntəzəm danışırmış
Ukrayna Prezident Ofisinin rəhbəri Kirill Budanov Rusiyanın “Vaqner” özəl hərbi şirkətinin qurucusu Yevgeni Priqojinlə 2023-cü ildə baş verən silahlı qiyama qədər müntəzəm əlaqə saxladığını açıqlayıb.
Musavat.com xəbər verir ki, Budanov bu barədə “The New York Times” qəzetinə müsahibəsində danışıb. Onun sözlərinə görə, Priqojinlə təmaslar “Vaqner” qüvvələrinin 2023-cü ilin iyununda Rusiya hərbi rəhbərliyinə qarşı qiyam qaldırmasından az əvvəl kəsilib.
Budanov danışıqların kim tərəfindən başladıldığını, hansı kanalla aparıldığını və konkret olaraq hansı məsələlərin müzakirə edildiyini açıqlamayıb. Buna baxmayaraq, etirafın özü Rusiya–Ukrayna müharibəsinin pərdəarxası əlaqələri baxımından son dərəcə diqqətçəkicidir. Çünki söhbət həmin vaxt döyüşən iki tərəfin ən mühüm hərbi-siyasi fiqurlarından gedir.
Budanov həmin vaxt kim idi?
Hazırda Ukrayna Prezident Ofisinə rəhbərlik edən 40 yaşlı general-leytenant Kirill Budanov 2020-ci ilin avqustundan 2026-cı ilin yanvarınadək Ukrayna Müdafiə Nazirliyinin Baş Kəşfiyyat İdarəsinin – HUR-un rəisi olub. Volodimir Zelenski onu 2 yanvar 2026-cı ildə Prezident Ofisinin rəhbəri təyin edib.
Budanov Rusiya–Ukrayna müharibəsi dövründə Ukraynanın xüsusi əməliyyatlarının, strateji kəşfiyyat fəaliyyətinin və əsir mübadilələrinin əsas təşkilatçılarından biri kimi tanınıb. Rusiya ərazisində və Krımda keçirilən bir sıra məxfi əməliyyatlar da mediada onun rəhbərlik etdiyi qurumla əlaqələndirilib. Beləliklə, Priqojinlə danışdığı dövrdə Budanov sadəcə yüksək vəzifəli Ukrayna rəsmisi deyil, Rusiyaya qarşı aparılan müharibədə Ukrayna hərbi kəşfiyyatının birbaşa rəhbəri idi.
Priqojin kim idi?
Yevgeni Priqojin rəsmi şəkildə Rusiya ordusunun generalı olmayıb. O, uzun illər Vladimir Putinə yaxın iş adamı, Kremlin böyük dövlət müqavilələrinin icraçısı və “Vaqner” özəl hərbi şirkətinin qurucusu kimi tanınıb. Putinin rəsmi tədbirlərinə iaşə xidməti göstərən şirkətləri olduğuna görə ona “Putinin aşpazı” da deyirdilər.
“Vaqner” Suriyada, Liviyada, Mərkəzi Afrika Respublikasında, Mali və digər Afrika ölkələrində Kremlin maraqlarına uyğun hərbi əməliyyatlarda iştirak edib. Ukraynaya qarşı müharibə başladıqdan sonra isə Priqojinin döyüşçüləri, xüsusilə Baxmut uğrunda ağır döyüşlərdə Rusiyanın əsas hücum qüvvələrindən birinə çevriliblər.
Priqojin döyüşlərin gedişində Rusiyanın müdafiə naziri Sergey Şoyqunu və Baş Qərargah rəisi Valeri Gerasimovu “Vaqner”i sursatdan məhrum etməkdə, ağır itkilərə sürükləməkdə və Putinə yalan məlumat verməkdə açıq şəkildə ittiham edirdi. Nəticədə onun Rusiya hərbi rəhbərliyi ilə qarşıdurması açıq savaşa çevrildi.
2023-cü il iyunun 23-dən 24-nə keçən gecə “Vaqner” döyüşçüləri Rostov-na-Donu şəhərindəki Cənub Hərbi Dairəsinin qərargahına nəzarəti ələ keçirdi və Moskvaya doğru hərəkətə başladı. Priqojin bunu “ədalət yürüşü” adlandırırdı. Putin isə onun hərəkətlərini xəyanət və dövlətə arxadan vurulan zərbə kimi qiymətləndirdi.
Qiyam Belarus rəhbəri Aleksandr Lukaşenkonun vasitəçiliyi ilə əldə olunan razılaşmadan sonra dayandırıldı. Ancaq düz iki ay sonra – 23 avqust 2023-cü ildə Priqojinin olduğu “Embraer Legacy 600” təyyarəsi Moskva–Sankt-Peterburq reysi zamanı Tver vilayətində yerə düşdü. Təyyarədə olan 10 nəfərin hamısı, o cümlədən Priqojin və “Vaqner”in hərbi komandiri Dmitri Utkin öldü. Rusiya İstintaq Komitəsi Priqojinin ölümünü DNT ekspertizası ilə təsdiqlədi. Təyyarənin qəsdən partladıldığı barədə versiyalar irəli sürülsə də, hadisənin tam səbəbi indiyədək şəffaf şəkildə açıqlanmayıb. Kreml Putinin bu ölümlə əlaqəsi barədə iddiaları rədd edib.
Döyüşən tərəflərin belə əlaqəsi nə deməkdir?
Müharibə aparan dövlətlərin kəşfiyyat rəhbərləri və xüsusi xidmət orqanları arasında məxfi rabitə kanallarının mövcudluğu qeyri-adi hadisə sayılmır. Belə əlaqələr əsirlərin dəyişdirilməsi, həlak olanların cəsədlərinin qaytarılması, humanitar dəhlizlər, taxıl daşınması və nəzarətdən çıxa biləcək hərbi hadisələrin qarşısının alınması üçün istifadə oluna bilər.
Budanov özü də Rusiyanın hərbi kəşfiyyatının – QRU-nun rəhbəri admiral İqor Kostyukovla 2022-ci ildən əlaqə saxladığını bildirib. Onların Türkiyənin vasitəçiliyi ilə yaradılan ilkin əlaqəsinin Qara dəniz taxıl dəhlizi ilə bağlı olduğu, daha sonra əsir mübadilələrinin müzakirəsinə qədər genişləndiyi qeyd olunur.
Lakin Priqojinlə təmas tamamilə fərqli xarakter daşıyır. Çünki Priqojin yalnız qarşı tərəfin nümayəndəsi deyil, Rusiyanın Müdafiə Nazirliyi ilə açıq münaqişəyə girən, öz ordusuna malik olan və sonradan Putinə qarşı silahlı qiyam qaldıran şəxs idi. Onun Ukrayna hərbi kəşfiyyatının rəhbəri ilə müntəzəm danışması Kremlin müharibə aparatında ciddi parçalanmanın çoxdan başladığını göstərir.
2023-cü ilin mayında “The Washington Post” ABŞ kəşfiyyatına aid sızdırılmış sənədlərə istinadla Priqojinin Ukrayna hərbi kəşfiyyatına sövdələşmə təklif etdiyini yazmışdı. İddiaya görə, Priqojin Ukrayna ordusunun Baxmutdan geri çəkilməsi müqabilində Rusiya qoşunlarının mövqeləri barədə məlumat verməyə hazır olduğunu bildirmişdi. Ukrayna rəsmilərinin ona etibar etmədikləri üçün təklifi qəbul etmədikləri deyilirdi. Kreml bu xəbəri “uydurma” adlandırmışdı. (“The Washington Post”un araşdırması, Reuter)
Budanovun yeni açıqlaması həmin dövrdə yayılan məlumatları tam təsdiqləməsə də, Priqojinlə Ukrayna kəşfiyyatı arasında birbaşa və davamlı rabitə kanalının həqiqətən mövcud olduğunu ilk dəfə ən yüksək səviyyədə təsdiqləyir.
Təmasların məhz “Vaqner” qiyamından az əvvəl dayanması isə daha çox sual doğurur: Budanov Priqojinin qiyam hazırlığından xəbərdar idimi? Priqojin Rusiya hərbi rəhbərliyi daxilindəki vəziyyət barədə Ukraynaya hansısa məlumat verirdimi? Ukrayna kəşfiyyatı Moskvada yaxınlaşan qarşıdurmanı əvvəlcədən görmüşdümü?
Hələlik bu sualların sübuta yetirilmiş cavabı yoxdur. Budanovun etirafı Priqojinin Ukraynanın agenti olduğunu və ya “Vaqner” qiyamının Kyiv tərəfindən təşkil edildiyini göstərmir. Lakin açıqlama Putinin ən yaxın çevrəsindən çıxmış, Rusiyanın ən güclü silahlı qurumlarından birinə rəhbərlik edən şəxsin müharibənin qızğın vaxtında düşmən ölkənin hərbi kəşfiyyat rəhbəri ilə birbaşa danışa bildiyini ortaya qoyur.
Bu isə 2023-cü ilin iyun qiyamının qəfil yaranmış emosional partlayışdan daha dərin proseslərin nəticəsi ola biləcəyini göstərən olduqca mühüm detaldır. Budanov bütün danışıqların məzmununu açıqlamadığı üçün Priqojinlə qurulan məxfi kanalın həqiqi miqyası hələ də sirr olaraq qalır.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
05 Sentyabr 2026
04 Sentyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ