Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Korrupsiya barədə məlumat verənlərə 5 FAİZ MÜKAFAT – Yeni mexanizm nə vəd edir?
Korrupsiya faktı barədə məlumat verən şəxslərin kimliyinin qorunması və onların mümkün təzyiqlərdən müdafiə edilməsi ilə bağlı yeni mexanizm hazırlanır. Milli Məclisdə müzakirəyə çıxarılan qanun layihəsinə əsasən, məlumat verən şəxsin yazılı razılığı olmadan onun kimliyinin açıqlanmasına yol verilməyəcək, eyni zamanda həmin şəxsin və yaxınlarının təhlükəsizliyi, hüquqi yardımla təmin olunması və iş yerində mümkün təzyiqlərdən qorunması nəzərdə tutulur. Məlumatın təsdiqlənməsi halında isə şəxsə maddi mükafat verilməsi, hətta bəzi hallarda dövlətə qaytarılan vəsaitin 5 faizi həcmində ödəniş edilməsi təklif olunur.
Bəs bu mexanizm korrupsiya hallarının daha çox üzə çıxarılmasına nə dərəcədə imkan verəcək? Məlumat verən şəxslərin maddi həvəsləndirilməsi korrupsiya ilə mübarizədə effektiv vasitəyə çevriləcəkmi?
Vəkil Bəxtiyar Hacıyev mövzu ilə bağlı Musavat.com-la fikrini bölüşüb:
“Korrupsiya hallarını çox vaxt həmin qurumda çalışan və ya prosesin içində olan şəxslər görür. Lakin iş yerini itirmək, təzyiqlə üzləşmək və kimliyinin açıqlanması qorxusu onları məlumat verməkdən çəkindirə bilər. Milli Məclisdə müzakirəyə çıxarılan yeni qanun layihəsi məlumat verən şəxslərin müdafiəsini və maddi həvəsləndirilməsini nəzərdə tutur. Layihədə dövlətə qaytarılan vəsaitin müəyyən hallarda 5 faizi həcmində ödəniş edilməsi də təklif olunur. Bu müddəalar hazırda müzakirə olunan layihəyə aiddir. Məlumat vermək hüququnun əsası artıq qanunvericilikdə mövcuddur. Konstitusiyanın 57-ci maddəsi vətəndaşın dövlət orqanlarına müraciət etmək hüququnu, 60-cı maddəsi isə hüquqlarının inzibati qaydada və məhkəmədə müdafiəsini təmin edir. Buna görə korrupsiya barədə müraciət edən şəxs təkcə məlumat mənbəyi kimi deyil, hüquqları qorunmalı olan vətəndaş kimi qəbul edilməlidir. “Korrupsiyaya qarşı mübarizə haqqında” Qanunun 11-2-ci maddəsində məlumat verən şəxsin kimliyinin qorunması artıq nəzərdə tutulub: onun barəsində məlumat yazılı razılığı olduqda açıqlana bilər. Həmin maddə məlumat verdiyinə görə işçinin işdən çıxarılmasını, başqa işə keçirilməsini, əməkhaqqından qanunsuz tutulmanı və digər qisas tədbirlərini də qadağan edir. Şəxs belə tədbirlərlə bağlı dəlillər irəli sürdükdə onların təkzib edilməsi işəgötürənin üzərinə düşür. Yeni qanunun təsiri bu təminatların praktikada nə dərəcədə işləməsindən asılı olacaq. Müraciətin qərəzsiz araşdırılması da vacibdir. “Vətəndaşların müraciətləri haqqında” Qanunun 9-cu maddəsinə əsasən, korrupsiya barədə müraciətin araşdırılması barəsində məlumat verilən şəxsə və ya nəticədə marağı olan digər şəxsə həvalə edilə bilməz. Dövlət orqanında xidməti araşdırma üçün qanunla müddət müəyyən edilib və müraciət edən şəxsə qəbul olunmuş qərar barədə əsaslandırılmış cavab verilməlidir. İnsanlar məlumatlarının hansı nəticə doğurduğunu gördükdə bu mexanizmə daha çox etibar edəcəklər”.
Vəkil qeyd edib ki, təhlükə daha ciddi xarakter aldıqda ayrıca müdafiə tədbirləri də tətbiq oluna bilər:
““Cinayət prosesində iştirak edən şəxslərin dövlət müdafiəsi haqqında” Qanunun 3-cü maddəsi hüquq-mühafizə orqanlarına cinayət barədə məlumat vermiş şəxsləri müdafiə oluna bilən şəxslər sırasına daxil edir. Qanunun 7-ci maddəsində şəxsin və əmlakının mühafizəsi, məlumatlarının məxfiliyinin qorunması və digər təhlükəsizlik tədbirləri göstərilir. Bu tədbirlər qanunda nəzərdə tutulan əsaslar və səlahiyyətli orqanın qərarı ilə tətbiq olunur. Mənim fikrimcə, bu hüquqi təminatlar vaxtında tətbiq edilərsə, yeni mexanizm daha çox korrupsiya faktının üzə çıxmasına kömək edə bilər. Məlumat verən şəxs təzyiqə məruz qaldıqdan aylar sonra müdafiə olunacağını deyil, təhlükə yaranan anda hara müraciət edəcəyini və müraciətinə kimin baxacağını bilməlidir. Maddi mükafat da əlavə stimul yarada bilər. Şəxs məlumat verməklə peşəkar və şəxsi risk götürürsə, onun ictimai fayda doğuran töhfəsinin qiymətləndirilməsi məntiqlidir. Bunun üçün mükafatın hansı şərtlərlə veriləcəyi, dövlətə qaytarılan vəsaitin necə hesablanacağı və ödəniş barədə qərarı kimin qəbul edəcəyi aydın yazılmalıdır. Xüsusilə qurum rəhbərliyi barədə məlumat verildikdə şəxsin mükafatının həmin rəhbərliyin qərarından asılı olması etimad problemi yarada bilər. Mükafatlandırma araşdırmanın obyektivliyini də zəiflətməməlidir. Məlumat verən şəxsdən müraciət anında hüquqpozmanı sübut etməsi gözlənilməməlidir; faktları yoxlamaq səlahiyyətli orqanın işidir. Vicdanla verilmiş, lakin təsdiqlənməmiş məlumat qəsdən yalan məlumatdan fərqləndirilməlidir. Mövcud qanun da bilə-bilə yalan məlumat verilməsini müdafiə təminatlarından kənarda saxlayır. Beləliklə, maddi həvəsləndirmə faydalı vasitəyə çevrilə bilər. Onun nəticəsini isə mükafatın məbləği ilə yanaşı, məlumatların qərəzsiz araşdırılması, şəxslərin real müdafiəsi və aşkar olunan hüquqpozmalar üzrə görülən tədbirlər müəyyən edəcək”.
Afaq Mirayiq,
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
15 Oktyabr 2026
14 Oktyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ