Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Dünyanın mərkəzi haradır, ortası varmı? – Durum heç də düşündüyümüz kimi deyilmiş
Dünyanı əhatə edən ucsuz-bucaqsız kosmosun konkret bir mərkəzi varmı? Müasir elmin bu suala verdiyi cavab ilk baxışdan olduqca qəribə görünür.
Musavat.com xəbər verir ki, kosmoloji prinsipə əsasən, kifayət qədər böyük miqyasda Kainat homogen və izotrop hesab olunur. Yəni maddə böyük miqyaslarda təxminən bərabər paylanır və hansı istiqamətə baxmağımızdan asılı olmayaraq Kainatın ümumi xüsusiyyətləri eynidir. Buna görə də müşahidə edilən Kainatda xüsusi seçilmiş coğrafi “mərkəz” yoxdur.
Bəzən Böyük Partlayışın müəyyən bir nöqtədə baş verdiyi və qalaktikaların həmin nöqtədən ətrafa uçduğu təsəvvür edilir. Lakin bu, düzgün təsvir deyil. Böyük Partlayış boşluğun içində baş verən adi partlayış olmayıb. Müasir kosmoloji modellərə görə, genişlənən məhz məkanın özüdür. Erkən Kainat son dərəcə isti və sıx vəziyyətdə olub və genişlənmə bütün məkan boyunca baş verib.
Bunu şişən şarın səthi ilə müqayisə etmək olar. Şarın üzərinə nöqtələr çəkildikdə, şar şişdikcə bütün nöqtələr bir-birindən uzaqlaşır. Ancaq şarın səthində genişlənmənin mərkəzi olan xüsusi bir nöqtə yoxdur. Bu bənzətmə Kainatın genişlənməsini təsəvvür etməyə kömək edir.
Məhz buna görə uzaq qalaktikaların böyük əksəriyyətinin bizdən uzaqlaşması Yerin və ya Süd Yolunun hər şeyin mərkəzində yerləşməsi demək deyil. Başqa qalaktikada olan müşahidəçi də böyük miqyasda qalaktikaların ondan uzaqlaşdığını görərdi.
Burada maraqlı bir fərq var: müşahidə edilə bilən Kainatın hər bir müşahidəçi üçün mərkəzi həmin müşahidəçinin olduğu yerdir. Çünki hər kəs yalnız işığı ona çatmağa imkan tapmış kosmik bölgəni müşahidə edə bilər.
Hazırkı hesablamalara görə, Kainatın yaşı təxminən 13,8 milyard il, müşahidə edilə bilən hissəsinin radiusu isə məkanın genişlənməsi nəzərə alındıqda təxminən 46 milyard işıq ilidir. Beləliklə, müşahidə edilə bilən Kainatın diametri təxminən 93 milyard işıq ili təşkil edir.
Ancaq bu, bütün Kainatın ölçüsü deyil. Kainat müşahidə edə bildiyimiz hissədən qat-qat böyük, hətta sonsuz ola bilər. Onun ümumi ölçüsünün nə qədər olduğu hələ məlum deyil.
Beləliklə, “bütün dünyanın mərkəzi haradadır?” sualının elmi cavabı olduqca maraqlıdır: Kainatın xüsusi bir mərkəzi yoxdur. Müəyyən mənada onun mərkəzinin hər yerdə olduğunu söyləmək olar.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
06 Sentyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ