Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Moskva “qanuni oğrular” üçün oyun qaydalarını dəyişir – Rusiyadakı azərbaycanlı avtoritetləri nə gözləyir?
Rusiyada kriminal aləmə qarşı mübarizədə yeni mərhələ başlayır.
Musavat.com xəbər verir ki, Rusiya Ali Məhkəməsinin son Plenumunda qəbul edilən izahlar ilk baxışdan texniki hüquqi dəyişiklik kimi görünə bilər.
Lakin sənədin məzmununa diqqət yetirəndə aydın olur ki, Kreml və hüquq-mühafizə sistemi postsovet məkanının ən nüfuzlu kriminal institutlarından biri olan “qanuni oğru” sisteminə qarşı yeni hücuma keçib. Ən mühüm yenilik ondan ibarətdir ki, ilk dəfə məhkəmələrə “cinayət iyerarxiyasında ən yüksək mövqe tutan şəxs” anlayışının konkret əlamətləri təqdim edilir. Bundan sonra hökm çıxarılarkən məhkəmə təqsirləndirilən şəxsin hansı faktlara əsasən kriminal piramidanın zirvəsində yer aldığını ayrıca göstərməli olacaq.
Bu dəyişiklik isə istər-istəməz Rusiyada fəaliyyət göstərən və ya təsir imkanlarını qoruyan azərbaycanlı kriminal avtoritetlərin gələcəyi barədə suallar yaradır. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra formalaşan “qanuni oğru” institutunda azərbaycanlı fiqurlar həmişə mühüm rol oynayıblar. Xüsusilə mərhum Rövşən Caniyev və Nadir Səlifov postsovet məkanında ən tanınmış kriminal avtoritetlərdən hesab edilirdilər. Onların təsiri təkcə Azərbaycan və Rusiya ilə məhdudlaşmır, Türkiyə, Ukrayna, Gürcüstan və Avropanın müxtəlif ölkələrinə qədər uzanırdı. Lakin son on ildə vəziyyət ciddi şəkildə dəyişib. Bir tərəfdən kriminal liderlər arasında qanlı hesablaşmalar baş verdi, digər tərəfdən isə Rusiya hakimiyyəti “qanuni oğru” institutunu ayrıca cinayət tərkibi kimi hədəfə aldı.
2019-cu ildə Rusiya Cinayət Məcəlləsinə daxil edilən 210.1-ci maddə kriminal iyerarxiyanın zirvəsində dayanmağın özünü ayrıca cinayət hesab etdi və bu əməllərə görə 8 ildən 15 ilədək həbs cəzası nəzərdə tutuldu. Əvvəllər istintaq üçün əsas problem şəxsin həqiqətən “qanuni oğru” statusuna malik olduğunu sübut etmək idi. Hüquqşünaslar uzun müddət qeyd edirdilər ki, qanunda bu anlayışın dəqiq meyarları yoxdur və məhkəmələr müxtəlif yanaşmalar tətbiq edirlər. Ali Məhkəmənin yeni izahı bu boşluğu doldurmağa hesablanıb. Artıq istintaq orqanları müxtəlif kriminal qruplar arasında əlaqələrin qurulması; kriminal mübahisələrin həlli; cinayət gəlirlərinin bölüşdürülməsi; müxtəlif regionlarda fəaliyyət göstərən qrupların koordinasiyası; kriminal fondlara və maliyyə axınlarına nəzarət kimi məsələləri də nəzərə alacaqlar. Əgər bu fəaliyyətlər sübut edilərsə, şəxsin ən yüksək cinayət statusuna malik olduğu qənaətinə gəlmək daha asan olacaq.
Burada diqqət çəkən məqam ondan ibarətdir ki, yeni siyasət etnik mənsubiyyətə deyil, funksional rola əsaslanır. Başqa sözlə, istər azərbaycanlı, istər gürcü, istər erməni, istərsə də rus əsilli kriminal avtoritet olsun, əsas məsələ onun kriminal sistemdə hansı mövqeni tutmasıdır. Tarixən “vor v zakone” institutunda müxtəlif millətlər təmsil olunub və kriminal aləmdə nüfuz etnik amildən daha çox statusla müəyyənləşdirilib. Bu səbəbdən Rusiyada yaşayan və ya biznes, logistika, ticarət və kölgə iqtisadiyyatı sahələrində təsir imkanları olan azərbaycanlı kriminal fiqurlar daha ciddi nəzarət altına düşə bilərlər.
Ekspertlərin bir hissəsi hesab edir ki, Kreml faktiki olaraq sovet dövründən qalan “qanuni oğru” institutunu mərhələli şəkildə sıradan çıxarmağa çalışır. Bir vaxtlar həbsxanalarda və kriminal mühitdə mübahisələri həll edən, qeyri-rəsmi “hakim” funksiyasını yerinə yetirən avtoritetlər indi dövlətin təhlükəsizlik sistemi üçün alternativ güc mərkəzi kimi qəbul olunur. Buna görə də Moskva kriminal liderlərin yalnız törətdiyi konkret cinayətlərə görə deyil, onların statusuna görə də məsuliyyət daşımasını təmin etməyə çalışır.
Rusiya Ali Məhkəməsinin son qərarı Rusiyadakı azərbaycanlı “qanuni oğrular” üçün hüquqi yenilik deyil. Bu, kriminal iyerarxiyanın özünə qarşı yönəlmiş yeni strategiyanın tərkib hissəsidir. Əgər əvvəllər kriminal avtoritetlər əsasən törədilmiş konkret cinayətlərə görə təqib olunurdularsa, indi onların kriminal sistemdə tutduğu mövqe də əsas ittiham predmetinə çevrilir. Bu isə o deməkdir ki, Rusiyada təsir imkanlarını qorumağa çalışan azərbaycanlı kriminal liderlər üçün qarşıdakı dövr daha mürəkkəb, daha riskli və daha təhlükəli olacaq. Dövlət artıq onların nə etdiyinə deyil, kim olduqlarına və hansı statusu daşıdıqlarına da hüquqi qiymət verməyə başlayır.
E.Məmmədəliyev,
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
04 Iyun 2026
03 Iyun 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ