Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Hörmüz bağlanarsa, Avropa Bakının qapısını döyəcək – Azərbaycanın böyük enerji şansı
Hörmüz boğazında dərinləşən böhran dünya enerji bazarını yenidən silkələyir. İran neft ixracını tam dayandırsa və ya boğazda gəmi hərəkətini iflic etsə, zərbə yalnız Tehrana deyil, Səudiyyə Ərəbistanı, İraq, Küveyt, BƏƏ və Qətərin enerji ixracına da dəyəcək. Belə vəziyyətdə Avropanın nəzərləri yenidən Xəzərə və Azərbaycana çevriləcək.
Musavat.com xəbər verir ki, Azərbaycanın əsas üstünlüyü neft və qaz marşrutlarının Hörmüzdən, İrandan və Rusiyadan yan keçməsidir. “Azeri Light” nefti Bakı–Tiflis–Ceyhan kəməri ilə Aralıq dənizinə, Azərbaycan qazı isə Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Türkiyə və Avropa bazarlarına çıxarılır.
Azərbaycan neftinin son açıqlanmış qiyməti də geosiyasi risklərin bazara təsirini göstərir. Avqustun 22-də “Azeri Light”ın bir bareli 44 sent bahalaşaraq 97,12 dollara çatıb. Həftəsonu fiziki neft kotirovkaları yenilənmədiyindən bu, avqustun 24-nə olan ən son göstəricidir. Müqayisə üçün, Azərbaycanın 2026-cı il dövlət büdcəsində neftin orta qiyməti 65 dollardan hesablanıb.
Hörmüzdən münaqişədən əvvəl dünya üzrə dənizlə daşınan neft və LNG-nin təxminən beşdə biri keçirdi. Reutersin Kpler məlumatlarına əsaslanan xəbərinə görə, hazırda boğazdakı kommersiya gəmiçiliyi əvvəlki səviyyədən təxminən 90 faiz aşağı düşüb. Avqustun 23-də buradan cəmi dörd əmtəə gəmisi keçib. Böyük neft və LNG tankerləri təhlükəli marşrutdan yayınırlar.
İranın dənizlə neft ixracı 2025-ci ildəki gündəlik orta hesabla 1,4 milyon bareldən avqustda təxminən 534 min barelə düşüb. Boğaz tam bağlanarsa, bazarda fiziki neft və LNG çatışmazlığı yaranacaq, tanker daşımaları və hərbi-risk sığortası bahalaşacaq. Belə ssenaridə Brentlə yanaşı “Azeri Light”ın da yenidən 100 dolları keçməsi real görünür.
Azərbaycan neftini bu böhrandan qoruyan əsas infrastruktur Bakı–Tiflis–Ceyhan kəməridir. Gündə 1–1,2 milyon barel ötürmə gücünə malik BTC hazırda tam gücü ilə işləmir. Lakin buna səbəb kəmərin imkanları deyil, Azərbaycan neft hasilatının azalmasıdır. 2026-cı ilin birinci rübündə ölkənin neft və kondensat hasilatı 4,3 faiz, yanvar–may aylarında BTC ilə daşınan Azərbaycan nefti isə təxminən 10 faiz azalıb. Buna görə Bakı qısa müddətdə hasilatı kəskin artıra bilməsə də, mövcud nefti daha yüksək qiymətə sata və kəmərin boş gücündən Qazaxıstan və Türkmənistan neftinin tranziti üçün istifadə edə bilər.
Avropanın daha ciddi problemi qazla bağlıdır. Qətər LNG-sinin əsas ixrac yolu Hörmüzdən keçir. Tanker hərəkətinin dayanması Avropada LNG çatışmazlığı yarada və qiymətləri yüksəldə bilər. Azərbaycan qazının üstünlüyü isə onun tankerlərlə deyil, fasiləsiz boru xətti ilə daşınmasıdır.
Azərbaycan qazı “Şahdəniz” yatağından Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinə, oradan TANAP vasitəsilə Türkiyəyə, TAP-la isə Yunanıstan, Albaniya və İtaliyaya çatdırılır. Əlavə bağlantılar qazı Bolqarıstan, Serbiya, Rumıniya və digər Balkan ölkələrinə daşıyır. 2026-cı ilin əvvəlindən Azərbaycan qazı İtaliya üzərindən Avstriya və Almaniyaya da göndərilir. SOCAR-la Almaniyanın SEFE şirkəti arasındakı onillik müqaviləyə görə, tədarükün ildə 1,5 milyard kubmetrə çatdırılması nəzərdə tutulur.
Azərbaycan və SOCAR 2025-ci ildə Avropa İttifaqı ölkələrinə 12,5 milyard kubmetr qaz verib. TAP istifadəyə başlanandan 2026-cı ilin iyuluna qədər Avropaya 60 milyard kubmetrdən çox qaz çatdırıb. Kəmərin illik gücü artıq 1,2 milyard kubmetr artırılıb və əlavə investisiyalarla ən azı 20 milyard kubmetrə çatdırıla bilər.
Lakin Azərbaycan nə İran və Körfəz ölkələrinin bazardan çıxacaq bütün neftini, nə də Qətərin LNG həcmini təkbaşına əvəz edə bilər. Əlavə qaz ixracı üçün yeni yataqlar işlənməli, TANAP və TAP genişləndirilməli, Avropa alıcıları uzunmüddətli müqavilə və sərmayə təminatı verməlidirlər.
Buna baxmayaraq, Hörmüz böhranı Azərbaycan üçün böyük enerji fürsəti yaradır. Bakı daha baha neft sata, Xəzər neftinin əsas tranzit mərkəzinə çevrilə və Avropaya qaz tədarükünü genişləndirə bilər. Azərbaycan Avropanın bütün enerji problemini həll etməsə də, onun etibar edə biləcəyi azsaylı, sabit və Hörmüzdən asılı olmayan təchizatçılardan biridir. Boğaz tam bağlanarsa, Avropa doğrudan da Bakının qapısını döyəcək.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
24 Avqust 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ