Onlayn ictimai-siyasi qəzet
551 il əvvəlki Osmanlı savaşı yenidən gündəmdə – Rusiyanın “türk xofu” Krımda üzə çıxdı
Rusiya mediası 551 il əvvəl Osmanlı ordusuna qarşı Krımda aparılan döyüşləri yenidən gündəmə gətirib.
Musavat.com xəbər verir ki, əsas diqqət Moldova hökmdarı Ştefan çel Mare və onun göndərdiyi döyüşçülərin türklərə qarşı mübarizəsinə yönəldilib.
Rusiya mediası hadisəni “Moldova qəhrəmanı Krımın müdafiəsində” başlığı altında təqdim edərək Ştefan çel Marenin və onun göndərdiyi döyüşçülərin Osmanlı ordusuna qarşı mübarizəsini xüsusi qabardır. Bu təqdimat Moskvanın əsrlər əvvəlki Rusiya–Osmanlı və daha geniş mənada türk qarşıdurmasını bu gün də siyasi-tarixi yaddaş vasitəsinə çevirməsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Tarixi mənbələr hadisələrin əsas hissəsini təsdiqləyir, lakin Rusiya mediasının təqdimatında bəzi məqamlar təhrif edilib. Ştefan çel Mare 1472-ci ildə Krımın cənub-qərbində yerləşən pravoslav Feodoro knyazlığının hakim ailəsindən Mariya Manqupskaya ilə evlənmişdi. Bununla Moldova ilə Feodoro arasında siyasi və sülalə əlaqələri möhkəmlənmişdi.
1475-ci ildə Ştefan çel Mare həyat yoldaşının qardaşı Aleksandra Manqupa qayıtmaq üçün yardım göstərib. Tarixi araşdırmalarda onun Aleksandrın sərəncamına 300 silahlı döyüşçü verdiyi göstərilir. Bəzi mənbələr həmin qüvvəni “300 valax” adlandırır. Buna görə onların hamısını birmənalı şəkildə “300 moldovalı döyüşçü” kimi təqdim etməkdənsə, Ştefan çel Marenin göndərdiyi 300 nəfərlik hərbi dəstə kimi göstərmək tarixi baxımdan daha dəqiqdir.
Osmanlı qüvvələri 1475-ci ilin yayında Manqupa çatıb. Qala dərhal təslim olmayıb və təxminən yarım il müqavimət göstərib. Tarixi mənbələr Osmanlıların bir neçə uğursuz hücum həyata keçirdiyini, sonda isə hərbi hiylədən istifadə edərək qalaya daxil olduğunu göstərir. Manqup 1475-ci ilin dekabrının sonunda süqut edib. Aleksandr əsir götürülərək İstanbula aparılıb və edam olunub.
Arxeoloji araşdırmalar da döyüşlərin son dərəcə ağır keçdiyini təsdiqləyir. Manqup ətrafında aparılan tədqiqatlarda Osmanlı ordusunun genişmiqyaslı şəkildə odlu silah və ağır artilleriyadan istifadə etdiyi müəyyənləşdirilib. Araşdırmalara görə, Osmanlı ekspedisiya qüvvələrinin tərkibində 14 iri mühasirə topu olub.
Xatırladaq ki, ötən il – 27 avqust 2025-ci ildə işğal edilmiş Krımın Manqup dağında yerləşən Məryəmə Müjdə monastırının ərazisində Ştefan çel Marenin büstünün açılışı olub. Açılış dini mərasimlə müşayiət edilib, tədbirdə Rusiyadakı Moldova diasporunun, Krımdakı Rusiya administrasiyasının və Rus Pravoslav Kilsəsinin nümayəndələri iştirak ediblər.
Bu tarixi epizodun Rusiya tərəfindən məhz işğal edilmiş Krımda yenidən qabardılması diqqət çəkir. Moskvanın təqdimatında əsas vurğu Ştefan çel Marenin siyasi fəaliyyətinə deyil, onun Osmanlı türklərinə qarşı mübarizəsinə və Manqupun müdafiəsinə edilir. Bu seçim Rusiyanın tarixi yaddaş siyasətində köhnə “türk təhlükəsi” obrazının hələ də istifadə edildiyini göstərən nümunə kimi görünür.
Başqa sözlə, əsrlər keçsə də, Rusiyanın siyasi-tarixi təbliğatında “türk xofu” tamamilə yox olmayıb. Osmanlıya qarşı döyüşmüş bir hökmdarın büstünün məhz Krımda ucaldılması və hadisənin Rusiya mediasında “Krımın müdafiəsi” kimi təqdim edilməsi də bu xəttin davamı təsiri bağışlayır.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
28 Avqust 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ