Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Bu kilsənin divarları nələr görüb?! - FOTOREPORTAJ
Qəbələnin Nic kəndinə gedən yolun sakitliyində, ağacların arasından görünən bir tikili var. İlk baxışda sadə və səssiz görünür. Amma qapısından içəri daxil olanda hiss edirsən ki, bura sadəcə ibadət yeri deyil – əsrlərin yaddaşını daşıyan bir məkandır.
Söhbət Müqəddəs Yelisey adına Cotari kilsəsindən gedir. Nicin qədim Udi icmasının tarixi ilə sıx bağlı olan bu kilsə həm dini, həm də mədəni irsin mühüm nümunələrindən biridir. Burada insanı ən çox təsirləndirən bəlkə də məkanın sakitliyidir. Kilsənin divarları, həyəti, daşları və ətrafındakı ağaclar sanki çox şey görüb, çox hadisənin şahidi olub. Zaman dəyişib, insanlar gəlib-gedib, kəndin həyatı yenilənib, amma bu məkan öz yaddaşını qoruyub. Cotari kilsəsinə gələnlər yalnız dini abidəyə baxmırlar. Burada Azərbaycan ərazisində əsrlərdir yaşayan udilərin izlərini, onların adət-ənənələrini, dilini və dini yaddaşını da görmək mümkündür.
Nic kəndi Azərbaycanın multikultural tarixinin ən maraqlı ünvanlarından biridir. Burada yaşayan udilər öz qədim kimliklərini və mədəni irslərini bu günə qədər qoruyub saxlayıblar. Cotari kilsəsi də həmin yaddaşın əsas dayaqlarından biridir.
Kilsənin adı Müqəddəs Yeliseylə bağlıdır. Udi xristian ənənəsində xüsusi yeri olan Yeliseyin Qafqazda xristianlığın yayılmasında mühüm rol oynadığı qəbul edilir.
Cotari kilsəsinin ətrafında dayananda isə tarix kitablarında oxunan məlumatlar bir qədər başqa cür görünür. Çünki burada tarix yalnız yazılı mənbələrdə deyil, daşların özündə də yaşayır.
Kənd sakinləri üçün bu kilsə keçmişin yadigarı olmaqla yanaşı, bu günün də bir hissəsidir. Burada dini mərasimlər keçirilir, bayram günlərində insanlar toplaşır, gələcək nəsillərə öz irslərini anlatmağa çalışırlar. Kilsəyə daxil olduqda ilk diqqəti çəkən məqam onun təmtəraqdan uzaq olmasıdır. Burada hər şey sadədir. Bəlkə də elə bu sadəlik məkanın təsirini daha da artırır.
Cotari kilsəsi 1723-cü ildə inşa edilib. Adını da yerləşdiyi Cotari məhəlləsindən götürüb. XVIII əsrdən bu yana kilsənin divarları çox şey görüb: insanların dualarını, bayramlarını, ayrılıqlarını, sevincini və kədərini...
Bəlkə də bu divarların ən böyük sirri onların nə qədər insanın səsini eşitməsidir.
Divarlara baxdıqca adamın ağlına bir sual gəlir: bu daşların şahidi olduğu neçə nəsil olub? Neçə insan bu qapıdan içəri daxil olub? Neçə udi ailəsi burada dua edib? Neçə uşaq ilk dəfə bu məkanda öz xalqının dini və mədəni ənənələri ilə tanış olub?
Bu sualların cavabı bir yerdə yazılmayıb. Amma Cotarinin özü bu suallara cavab verən canlı bir tarix mənbəyinə çevrilib. Nicdə bu gün də udi dili eşidilir, qədim adətlər yaşadılır. Kilsə isə bütün bunların içərisində xüsusi mənəvi məkan kimi qorunur.
Azərbaycanın qədim xalqlarından biri olan udilər bu torpaqlarda uzun əsrlərdir yaşayırlar. Onların tarixi Qafqaz Albaniyası ilə əlaqələndirilir. Cotari kilsəsinin əhəmiyyəti yalnız memarlıq xüsusiyyətləri ilə ölçülmür. Abidənin əsas dəyəri onun bir xalqın dini və mədəni yaddaşının qorunmasında oynadığı roldadır.
Nicə gələn turist üçün bu kənd ilk növbədə gözəl təbiəti ilə diqqət çəkə bilər. Amma kəndi bir qədər yaxından tanıdıqca başqa mənzərə açılır: burada Azərbaycanın çoxəsrlik tarixinin bir hissəsi – udi mədəniyyəti yaşayır.
Və Cotari kilsəsi həmin hekayənin ən mühüm səhifələrindən biridir. Kəndin sakitliyi içərisində kilsənin həyətində dayananda qəribə bir hiss yaranır. Sanki zaman burada bir qədər yavaşlayır. Şəhərlərdə sürətlə dəyişən həyatın əksinə, burada keçmişlə bu gün bir-birinə qarışır.
Bəlkə də Cotarinin ən böyük sirri elə budur – o, keçmişdə qalmayıb. Keçmişi bu günə gətirib.
Nicdən ayrılarkən isə insanın yadında yalnız qədim bir kilsə qalmır. Bir xalqın öz dilini, inancını, adətini və yaddaşını qoruyaraq bu günə qədər yaşatması qalır.
Və düşünürsən: tarix yalnız böyük şəhərlərin saraylarında, muzeylərində və kitablarında yaşamır. Bəzən bir kəndin sakitliyində, köhnə daşların arasında, illərdir açılıb-bağlanan bir qapının arxasında da yaşayır. Cotari kilsəsi də məhz belə bir yaddaşdır.
Şahanə Rəhimli
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
26 Avqust 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ