Türkiyə siyasətinin alt qatında nələr toplanır?..

Onlayn ictimai-siyasi qəzet

İnsanlara hürriyət, millətlərə istiqlal!

Türkiyə siyasətinin alt qatında nələr toplanır?..

Fiziklər bilirlər: “kumulyativ effekt” deyilən fenomen var. Bir də görürsən ki, ansambldakı zərrəciklərdən biri orta statistik impulsdan qat-qat artıq sürətlə sistemi tərk edir. Politologiyada belə şey olurmu?

Deyəsən olur, çünki türkiyəli Özgür Özəlin CHP-dən ayrılan fraksiyasi tez zamanda rəy soruğusunda bütün partiyalardan, hətta hakim partiyadan da önə keçdi və məlum oldu ki, prezident Ərdoğan nə CHP -nin məsələsini həll edə bilib, nə də Əkrəm İmamoğlunun. Sonuncunun yerini Özgür Özəl, CHP-nin yerini isə bu adamın başçılıq etdiyi Yeni Partiya tutubdur.

Belədəsə, qardaş Türkiyənin siyasətində alt qatlarda gərginlik toplanmaqdadır. İmamoğlu məsələsi, ciddi şəkildə parçalanmış CHP Türkiyə üçün elə belə sovuşmayacaq. Bunu hazırkı rəy sorğuları da göstərir; təkrar ərz edirik ki, cənab Özgür Özəl də, partiyası da hamıdan öndədir.

Prezident Ərdoğanın da əsas müxalifət partiyasıyla bu qədər maraqlanması nədənsə mənə həmişə ABŞ prezidenti Niksonun aqibətini xatırladırdı: yox, Ərdoğana qarşı impiçment–filan gözlənilmir, amma bir daha deyirəm ki, gərginlik alt qatlarda toplanmaqdadır.

Düşünürük ki, əslində başqa səbəblərdən də prezident Ərdoğanın reytinqi artmamalıdır, çünki ən neytral insanlar da iddia edirlər ki, o, Türkiyəni avtoritar dövlətə çevirib, o, əvvəlki kimi azad Türkiyə deyil, hərçənd, bu ölkə əvvəllər də daha çox çevrilişdən çevrilişə qədər gündəmə gəlirdi. Amma, şükür, daha nə kommunist xofu var, nə də kommunizm kabusu. Belə halda daha çox ölkə xoşbəxt olmalıydı, amma olmadılar və bəlkə də o səbəbdən ki, “ideya”lar gedir, vərdişlər qalır...

Əlbəttə ki, qardaş Türkiyənin öz problemidir, bu ölkənin siyasi olimpində kimin oturmasından asılı olmadan Bakı Ankara ilə daim əməkdaşlıq edəcək, həm də o səbəbdən ki, biz Mərkəzi Asiya ölkələri və yaxud da İranla əməkdaşlıq etməyə daim hazır deyilikmi?

O, tamam bir başqa məsələdir ki, qardaş Türkiyənin özünün bizə münasibəti dəyişə bilər. Hakimiyyətə daha demokratik, qərbçi qüvvə gələr və o, Azərbaycanda tamam fərqli vektorla əməkdaşlıq etmək istəyər. Bu baxımdan biz də heç ürəkaçan gündə deyilik, Mərkəzi Asiya ölkələrindən nəyimiz artıqdır və yaxud yaxşı gündədir?

Həm də maraqlısı nədir? Bu sətirləri yazanda Ukraynanın keçmiş prezidenti Viktor Yuşşenko Bakıdaydı. Xatırlayıram ki, onun seçki mitinqlərində bizim müxalifətçilər də iştirak edirdi və Yuşşenkoya “bizim dostumuzdur” deyirdilər. Amma nə oldu? Yuşşenko prezident oldu və ilk səfərlərindən birini Azərabaycana etdi, amma müxalifətimiz yada düşmədi. Başqa misal qonşuluğumuzdandır. Söhbət Saakaşvilidən gedir. O, həm Qərbin, həm də bizim, daha doğrusu, bizim hakimiyyətin böyük dostu idi. Ona görə də düşünməyin ki, Türkiyənin siyasi konfiqurasiyasında nəsə bir dəyişiklik olsa dərhal Bakıya münasibətdə özünü göstərəcək.

Yox, mümkündür ki, Türkiyədə də təkcə hakimiyyətlərlə yox, cəmiyyətlərlə də dost olmaq istəyənlər gəlsinlər hakimiyyətə və onlar bizim hakimiyyətdən cəmiyyətimizə münasibəti bir az dəyişməyi, heç olmasa, “azərbaycanlı hindular” üçün bir rezervasiya tikməyi tələb etsinlər. Amma bizim belə hallara qarşı “immunitetimiz” yüksəkdir, dərhal “milli maraqlar”, “milli dəyərlər”, lazım gəlsə, “azərbaycançılıq” kimi söhbətlər düşəcək ortaya. Bəlli olacaq ki, Tükiyəyə çox inanmaqla, türkçülüyə çox varmaqla hamımız sadəlövh olmuşuq.

Bugünlərdə çox çək-çevir edilən məsələlərdən biri “Məkkə sazişilə” bağlı oldu. Hamını maraq götürdü ki, nə əcəb Azərbaycan burada yer almadı? Bu haqda artıq yazmışıq. Bir daha əlavə edək ki, Azərbaycan həm də Qoşulmama hərəkatının üzvüdür və bu səbəbdən hansısa hərbi bloka qoşula, ya hərbi alyans təsis edə bilməz məncə. Üstəlik, ertəsi gün xarici işlər naziri Fidan bildirdi ki, bura Qafqaz ölkələri də qoşula bilər, yəni itisna deyil və hətta bəlkə də nəzərdə tutulur. Belədəsə, bu paktla bağlı biz elə də böyük ümiddə deyilik. Ola bilsin, İran üçün qismən çəkindirici effekt ola bilər, xüsusən də ABŞ-İran müharibəsinin yekun mərhələlərində, onda ki, canlı hərbi qüvvənin müdaxiləsinə ehtiyac olacaq.

Bu regionun bütün problemləri onun içindədir. Türkiyənin Səudiyyəyə münasibəti pisdir, Səudiyyənin Türkiyəyə, İrana və İsrailə! Son illərdə Ankarayla Təl-Əviv heç cür yola getmir! Kənardan gələn yalnız ABŞ-dır ki, daha çox İsraillə dost olsa da o biri ölkələri də unutmur, çünki bu bölgədə coğrafi, demoqrafik və xüsusən də təbii resurrslarına görə qat -qat İsraildən önəmli dövlətlər var.

Venesuela əməliyyatından sonra prezident Tramp bəyan etdi ki, daha Yaxın Şərıq neftindən asılı deyilk. Amma sual yaranır: Belədirsə, niyə Hörmüzdə ilişib qalmısan?..

Hüseynbala Səlimov