Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Avropa İranda monarxiyanın bərpasını istəmir – britaniyalı politoloq
Avropa İttifaqı və aparıcı Avropa diplomatları dinc nümayişçilərə qarşı qəddar güc tətbiqini birmənalı şəkildə pisləyərək, ölənlər, həbslər və əsas hüquqların pozulması ilə bağlı məlumatlardan “ciddi narahatlıq” ifadə ediblər. Bununla yanaşı, Böyük Britaniyada və ümumilikdə Aİ məkanında medianın tonu belədir ki, nəhayət İranın parçalanma və ya rejim dəyişikliyi astanasına gəlib çatdığına dair müəyyən bir rahatlıq hissi var.
Bu sözləri Böyük Britaniyanın tanınmış politoloq-jurnalisti Neil Vatson deyib. Politoloq qeyd edib ki, lakin bu, ABŞ rəhbərliyində mümkün müdaxilə qorxuları ilə tarazlaşdırılır.
“Aİ İran hakimiyyətini təmkin nümayiş etdirməyə, ifadə və toplaşma azadlıqlarına hörmət etməyə çağırıb. Eyni zamanda internetə çıxışın bərpa olunmasını da tələb edib.
Aİ Şurası rəsmi şəkildə zorakılıqdan və özbaşına həbslərdən istifadəyə görə qınama bəyanatı verib, İran xalqının azadlıq və ləyaqətə dair legitim istəkləri ilə həmrəyliyini ifadə edib.
Bundan əlavə, Avropa İttifaqının liderləri etirazlara qarşı rejimin “proporsiyasız və sərt” reaksiyasını tənqid ediblər.
Avropa Parlamenti isə öz növbəsində müxtəlif siyasi qruplar vasitəsilə nümayişçilərlə dərin həmrəylik ifadə edib və rejimə qarşı daha sərt tədbirlərin görülməsinə, o cümlədən sanksiyaların genişləndirilməsinə və beynəlxalq təzyiqin artırılmasına çağırıb”.
Neil Vatson qeyd edib ki, Avropa diplomatiyası İranın ərazi bütövlüyü çərçivəsində parçalanmanı, separatizmi və ya xarici müdaxiləni dəstəkləmir:
“Aydın şəkildə bəyan edilib ki, rejim dəyişikliyi Aİ-nin xarici siyasətinin məqsədi deyil və Aİ daxili işlərə müdaxiləni dəstəkləmir. Avropa dövlət suverenliyinə hörmətin vacibliyini vurğulayır və İran daxilində daxili siyasi dialoqu dəstəkləyir. Etnik və ya regional xətlər üzrə parçalanmanı təşviq etmir.
Aİ repressiyanı qətiyyətlə pisləyib insan hüquqlarını dəstəkləsə də, diplomatik yanaşmaya sadiq qalır, etirazlarda etnik və ya dini azlıqlar iştirak etsə belə, ölkənin dağılmasına təhrik etməkdən və ya separatçı hərəkatlara dəstək verməkdən çəkinir. Bu mövqe Avropanın beynəlxalq hüquqa və milli sərhədlərə hörmətə əsaslanan uzunmüddətli siyasəti ilə uzlaşır. Bununla yanaşı, İranla Rusiya arasındakı uzunillik əlaqələr də diqqətdən kənarda qalmayıb”.
Britaniyalı politoloq Avropanın şah oğlu Rza Pəhləviyə münasibətinə də toxunub:
“Rza Pəhləviyə münasibətdə Avropanın yanaşması balanslıdır, baxmayaraq ki, onun ailəsinin tarixən Avropa ilə əlaqələri olub. Regional etirazlarda rejim əleyhinə şüarlar, hətta bəzi nümayişçilər arasında Pəhləviyə simpatiya da müşahidə olunub ki, bu da etiraz hərəkatının tələblərinin iqtisadi məzmundan siyasi müstəviyə keçdiyini göstərir. Lakin Aİ rəsmi bəyanatlarında Pəhləvinin hakimiyyətə qayıdışına və ya monarxiyanın bərpasına dəstək ifadə etməyib.
Aİ rəsmiləri açıq şəkildə bildiriblər ki, Avropa siyasəti İranı kimin idarə etməli olduğunu seçmək və ya monarxiyanın bərpasını dəstəkləmək niyyətini daşımır. Rza Pəhləvi mübahisəli fiqur olaraq qalır: o, müxalifətin bəzi hissələrindən diqqət və dəstək görsə də, İran daxilində vahid və ümumi dəstəyə malik deyil. Etirazçılar arasında onun siyasi təsiri parçalanmış və qeyri-müəyyəndir; bəzi insanlar Qərbin öz maraqlarına söykənən bir qeyri-demokratik rejimin digərilə əvəzlənməsi təhlükəsindən ehtiyat edirlər”.
Politoloq bir daha vurğulayıb ki, Avropanın bəzi siyasətçiləri, analitikləri və ya vətəndaş cəmiyyətləri Pəhləviyə maraq göstərə bilsələr də, onu gələcək lider kimi irəli sürən hər hansı rəsmi hökumət səviyyəli dəstək olmayıb:
“Aİ liderləri xarici ölkələrin gələcək rəhbərlərini təyin etməkdənsə, demokratik hüquqların dəstəklənməsini üstün tuturlar. Aİ-nin Pəhləviyə münasibəti diplomatik baxımdan neytraldır: Avropa onu müxalifət daxilində bir fiqur kimi tanıyır, lakin rəsmi namizəd və ya hakimiyyətin varisi kimi təqdim etmir.
Gözlənilir ki, Aİ Tehrana qarşı diplomatik təzyiqi artıracaq, sanksiya mexanizmlərini genişləndirəcək və vətəndaş hüquqlarının qorunması üçün BMT və tərəfdaşlarla koordinasiyanı gücləndirəcək.
Avropa hərbi müdaxiləni və ya kənardan zorla tətbiq edilən rejim dəyişikliyini dəstəkləməyəcək, dəyişikliklərə nail olmaq üçün diplomatik və iqtisadi təzyiqə üstünlük verəcək.
İranın siyasi sisteminin gələcəyi daxili məsələ olaraq qalır və Avropa İran xalqının öz yolunu müəyyən etmək hüququnu dəstəkləyir”.
Xalidə Gəray
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
10 Iyun 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ