Onlayn ictimai-siyasi qəzet
Göylərin nəhəngləri məğlub oldu: Boeing 747 və Airbus A380 niyə tarixə qovuşdu? ŞOK DETALLAR
Musavat.com xəbər verir ki, bir vaxtlar dünya aviasiyasının gücünü, nüfuzunu və texnoloji üstünlüyünü təcəssüm etdirən iki əfsanəvi sərnişin təyyarəsi – Boeing 747 və Airbus A380 artıq tarixə çevrilib. On milyonlarla sərnişin daşıyan, dövlət başçılarından tutmuş turistlərə qədər hər kəsin heyranlıqla baxdığı bu nəhəng hava gəmilərinin istehsalı dayandırılıb.
Maraqlıdır ki, buna səbəb texniki nasazlıq, təhlükəsizlik problemi və ya istehsalçıların maliyyə böhranı olmayıb. Əksinə, bu təyyarələr bazarın dəyişən tələblərinə uduzub.
Türkiyənin aviasiya eksperti Fahrettin Öztürk “Haber Aero” portalında dərc olunan təhlilində qeyd edir ki, həm Boeing 747, həm də Airbus A380 öz dövrlərinin mühəndislik möcüzələri idi. Lakin aviasiya sənayesi son 20 ildə tamamilə fərqli istiqamətdə inkişaf edib.
Boeing 747 ilk dəfə 1969-cu ildə səmaya qalxanda dünya aviasiyasında yeni era başladı. İki göyərtəli quruluşu, yüzlərlə sərnişin tutumu və uzun məsafələri dayanmadan qət etmək imkanı onu uzun illər beynəlxalq hava nəqliyyatının əsas simvoluna çevirdi. “Göylərin kraliçası” adlandırılan bu model yarım əsrdən artıq müddətdə qitələri bir-birinə bağladı.
2005-ci ildə isə Airbus tarixdə görünməmiş ölçülərə malik A380 modelini təqdim etdi. İki tam mərtəbədən ibarət olan bu təyyarə aviaşirkətin konfiqurasiyasından asılı olaraq 500-dən 850-yə qədər sərnişin daşıya bilirdi. Geniş salonu, səssiz uçuşu, komfort səviyyəsi və müasir texnologiyaları ilə A380 aviasiyanın zirvəsi hesab olunurdu.
Lakin məhz bu üstünlüklər sonradan onun ən böyük çatışmazlığına çevrildi.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, dörd mühərrikli nəhəng təyyarələrin istismarı son dərəcə bahalıdır. Yanacaq sərfiyyatı yüksəkdir, texniki xidmət xərcləri böyükdür, ekipaj sayı çox olur. Bundan əlavə, belə təyyarələri qəbul edə bilən hava limanlarının sayı da məhduddur. Xüsusi uzun uçuş-eniş zolaqları, iri terminallar və əlavə infrastruktur tələb olunur.
Bu arada aviasiya bazarında tamamilə yeni tendensiya formalaşdı.
Müasir iki mühərrikli Boeing 787 Dreamliner, Airbus A350 və Airbus A330neo kimi təyyarələr əvvəlki nəhəng laynerlərlə müqayisədə xeyli az yanacaq sərf edir. Onlar daha uzaq məsafələrə uça bilir, daha az texniki xidmət tələb edir və istənilən marşrutda rentabelli işləyirlər.
Ən böyük dəyişiklik isə sərnişin axınında baş verdi.
Əvvəllər aviaşirkətlər dünyanın iri hava limanlarını əsas mərkəzə çevirərək minlərlə sərnişini həmin “hub”lardan digər istiqamətlərə daşıyırdı. Bu model Boeing 747 və Airbus A380 üçün ideal idi.
Son illərdə isə sərnişinlər bir neçə dəfə təyyarə dəyişmək əvəzinə birbaşa uçuşlara üstünlük verməyə başlayıblar. Aviaşirkətlər də məhz buna uyğun olaraq böyük tutumlu təyyarələrdən imtina edib daha kiçik, qənaətcil və çevik modellərə keçiblər.
Airbus A380-in taleyini həll edən əsas məqam isə onun ən böyük müştərisi olan Emirates aviaşirkətinin yeni sifarişləri azaltması oldu. Airbus kifayət qədər sifariş toplaya bilmədiyi üçün 2021-ci ildə proqramın bağlandığını elan etdi.
Boeing 747 isə sərnişin daşımalarından tədricən çəkilərək əsasən yük təyyarəsi kimi fəaliyyətini davam etdirdi. Lakin bu bazarda da tələbat azalınca şirkət son Boeing 747-ni istehsal edərək proqramı tam başa vurdu.
Ekspertlərin fikrincə, bu hadisə təkcə iki modelin istehsalının dayanması deyil, bütöv bir aviasiya dövrünün başa çatması deməkdir.
Bununla belə, Boeing 747 və Airbus A380 uzun illər aviasiya tarixinin ən möhtəşəm layihələri kimi xatırlanacaq. Birincisi mülki aviasiyada kütləvi beynəlxalq uçuşların simvoluna çevrildi, ikincisi isə sərnişin rahatlığı, mühəndislik səviyyəsi və texnoloji imkanları ilə dünya aviasiyasının zirvəsini nümayiş etdirdi.
Bu gün isə aviasiya sənayesi yeni dövrə qədəm qoyub. Prioritet artıq daha böyük təyyarələr deyil, daha az yanacaq sərf edən, daha ekoloji, daha çevik və iqtisadi cəhətdən səmərəli hava gəmiləridir. Məhz bu dəyişiklik dünyanın ən məşhur iki sərnişin təyyarəsini tarix kitablarının səhifələrinə göndərib.
Musavat.com
XƏBƏR LENTİ
03 Sentyabr 2026
ŞƏRHLƏRŞƏRH YAZ